Akarsın Bazen / Gökhan Bozkuş


16 Kasım 2026 – Berlin

   Berlin’de akşam erkenden çöker. Yağmur, karanlığın ardından değil, sanki onunla birlikte iner şehrin üzerine. Yol kenarlarında sararmış yapraklar ıslak kaldırımlara yapışmış; sonbahar, son rengini de toprağa bırakmıştır. Spree, kendisine düşen her damlayı sessizce içine alır. Ne itiraz eder ne de bir şey sorar. Sen de yürürsün.

Akarsın bazen.

  Dudaklarında bir şarkı: Ahmet Kaya’nın İçimde Ölen Biri Var. Yirmi altı yıl önce, bugün, o başka bir şehrin göğü altında, başka bir yağmurun hüznünde gözlerini bu dünyaya kapatmıştı. Vatanından uzakta öldü; ama vatanı, sesine sığdırdığı şarkılarda yaşamaya devam etti. Bazı insanlar öldüklerinde susmaz. Sesleri, hiç tanımadıkları insanların dudaklarında, hiç görmedikleri şehirlerin sokaklarında yaşamayı sürdürür. Belki de ölüm, insanın sesinden vazgeçemediği tek ayrılıktır.

Akarsın bazen.

   Edip Cansever’in Ruhi Bey’i düşer aklına. Tuzda yanan sular, büyük bahçelerin küçücük dünyasında bir saksıdan yükselen iniltiler, uykunun ortasında ansızın uyandırılmış olmanın şaşkınlığı… Şiirin bir yerinde sardunyalar vardır. Sessiz, gösterişsiz, kendi hâlinde. İnsan bazen bütün bir hayatı anlamak için bir sardunyaya bakmanın yeterli olabileceğini düşünür. Şimdi gözlerin, yağmurun ardında kalan pencere önlerine takılır. Her saksının içinde, kimsenin fark etmediği küçük bir hayat sürüyor olmalı. Belki de bir yerlerde, hâlâ sulanmayı bekleyen bir sardunya vardır.

Akarsın bazen.

  Bu şehir Almanca mısralar taşır sana.Georg Heym’in yüz yılı aşkın zaman önce dizelerine taşıdığı kırmızı bulutlar, büyüyen kent ve insanın üzerine çöken o tekinsiz şehir tanrısı gelir aklına. Heym’in gördüğü Berlin ile senin yürüdüğün Berlin arasında bir asırdan fazla zaman var. Ama şehirlerin ruhu, zamanın değişmesiyle kolay kolay değişmiyor. O eski tanrı bugün neon ışıklarında, tramvayların çığlığında, ıslak asfaltın üzerinde titreyen reklam panolarında yaşamaya devam ediyor. Sen, ellerin ceplerinde, onun gölgesinden geçiyorsun. Şehir seni tanımıyor; sen ise onun bütün eski yalnızlıklarını tanıyorsun.

Akarsın bazen.

  Heine gelir aklına. Paris’te sürgün, geceleri Almanya’yı düşünmekten uykuları kaçan o adam. Bir ülkenin sınırlarından çıkıp da onun dilinden, hatıralarından, kokusundan çıkamayan şair… Ahmet Kaya da Paris’te susmuştu. İki sürgün, iki ayrı yüzyıl, aynı uzaklığın birbirine benzeyen sızısı. Belki de vatan, yalnızca üzerinde doğduğumuz toprak değildir. Bazen bir annenin sesi, bazen çocukluğun geçtiği bir sokak, bazen bir dilde saklanan eski bir kelimedir. Bazen de gecenin en sessiz saatinde insanı uykusundan uyandıran, adını koyamadığı bir eksikliktir.

Akarsın bazen.

   Mascha Kaléko’yu düşünürsün. Berlin’in kahvehanelerinde şiirlerini yazan, sonra bavullara sığdırmaya çalıştığı hayatıyla şehirden ayrılan kadını… Onun dizelerinde bavulların hem hafifliği hem de taşınamayacak kadar ağır oluşu vardır. Bir insan, bütün hayatını birkaç bavula sığdırabilir mi? Belki eşyalarını sığdırır da geride bıraktığı sesleri, kokuları, sokakları ve yarım kalmış cümleleri nereye koyacağını bilemez.

  Sonra Brecht belirir. Karanlık zamanlarda şarkı söylemenin mümkün olup olmadığını soran şair. Ardından kendi sorusuna yine kendisi cevap verir: Evet, şarkı söylenecek; ama karanlık zamanlar üzerine de.

Ahmet Kaya’nın şarkıları, Nâzım’ın memleket hasreti, Kaléko’nun bavulları… Hepsi aynı uzaklığın farklı dillerde söylenmiş hâli. Anlıyorsun ki sürgünlerin birbirini tanıması için aynı dili konuşmaları gerekmiyor. Bazen bir şarkı yeter, bazen bir şiir, bazen de yağmurlu bir akşamda insanın içine çöken o tanıdık sessizlik.

Akarsın bazen.

  Goethe’nin Gece Şarkısı gelip yanına oturuyor. Tepelerde huzur, ağaçların uçlarında tek bir soluk bile yok. Kuşlar susmuş. Şair, birazdan kendisinin de dinleneceğini söylüyor. Sanki bütün bir hayat, sonunda o büyük sessizliğe doğru yürümekten ibaret.

  Hölderlin’in nehirleri geçiyor önünden. İnsanı hem doğuran hem de kendine katan, hem bir yere götüren hem de geldiği yerden uzaklaştıran sular… Rilke’nin evsizliği, Celan’ın karanlığın sütüyle beslenen şiiri… Her biri başka bir yaranın içinden konuşuyor. Dilleri aynı değil, acıları birbirine benzemiyor belki; ama hepsi insanın içinden geçen o büyük nehre bir şey bırakıyor.

Şairler, birbirlerini hiç tanımadan aynı yalnızlığın kıyısında buluşabiliyorlar.

Akarsın bazen.

  Köprüden geçerken durup Spree’ye bakıyorsun. Yağmur damlaları suya düşüyor. Bir an için ayrı ayrı var oluyorlar; sonra nehrin içinde kayboluyor, nehrin kendisine dönüşüyorlar. Artık hangisinin gökyüzünden, hangisinin bir çatıdan, hangisinin uzak bir ağaç dalından düştüğünü kimse bilemez.

Belki ölüler de böyledir.

  Bir zamanlar kendi sesleri, kendi yüzleri, kendi yalnızlıklarıyla yaşayan insanlar; zamanın içinde birbirlerine karışırlar. Ahmet oradadır, Edip orada. Nâzım, Heine, Kaléko, Brecht, Hölderlin, Rilke, Celan… Her biri kendi kıyısından kopup gelmiş, aynı büyük akışın içinde buluşmuştur.

Ve sen…

  Boynunda atkın, ellerin ceplerinde, yağmurun altında yürüyen bir yolcusun. Onların şiirlerinden, şarkılarından, sürgünlerinden geçiyorsun. Belki de farkında olmadan, onların bıraktığı kelimelere kendi sessizliğini ekliyorsun.

Bir gün senin de sesin bir yerlerde, hiç tanımadığın birinin dudaklarında dolaşır mı, bilmiyorsun. Bir şiirin, bir şarkının ya da yarım kalmış bir cümlenin içinde yeniden karşılaşır mısın hayatla, onu da bilmiyorsun.

Yalnızca yürürsün kafanda kelimelerden nehirler



Akarsın bazen.

Ve bu akşam, Berlin’in yağmuru altında, nehir yalnızca yanından geçmiyor.

Nehir, içinden geçiyor.

  Belki de sen, bütün bu zaman boyunca yürüdüğünü sanırken, aslında bir nehrin içinde sürüklenirsin.

Akarsın bazen.

Bir yanıt yazın